आफ्नो भविष्य आफैँ निर्माण गरौँ, आफ्नै देशलाई समृद्ध बनाऔँ ।
-हेमन्त बहादुर शाह कैलाली
नेपाल कृषि प्रधान देश हो। प्राकृतिक स्रोतसाधन, जलस्रोत, वनजङ्गल, हिमाल, पहाड, तराई, पर्यटन र खेतीयोग्य जमिनले भरिपूर्ण हाम्रो देशमा सम्भावनाको कमी छैन। जलस्रोत, जैविक विविधता र प्राकृतिक सम्पदाका दृष्टिले नेपाल अत्यन्तै धनी देश हो। कृषि, पर्यटन, जलविद्युत्, उद्योग, व्यापार, प्रविधि र उद्यमशीलताका अनगिन्ती सम्भावना यहाँ छन्। यति धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि हामी आफ्नो भविष्य खोज्न विदेशतिर मात्रै किन हेर्छौँ? किन आफ्नै देशमा केही गर्न सकिन्छ भन्ने आत्मविश्वास विकास गर्न सकिरहेका छैनौँ?
विदेशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) र प्रतिव्यक्ति आम्दानी नेपालको तुलनामा धेरै अगाडि हुनु स्वाभाविक हो। विकसित देशहरूमा रोजगारीका अवसर, पारिश्रमिक र आर्थिक सुविधा पनि तुलनात्मक रूपमा बढी हुन सक्छन्। त्यसैले विदेशमा गएर धेरै पैसा कमाउन सकिन्छ भन्ने सोच युवाहरूमा हुनु अस्वाभाविक होइन। तर युवाहरूले एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा बुझ्न जरुरी छ—कुनै देशको आर्थिक समृद्धि केवल GDP ले मात्र मापन हुँदैन; त्यस देशसँग भएका प्राकृतिक स्रोतसाधन, उत्पादन क्षमता, सम्भावना र तिनको सदुपयोग गर्ने सामर्थ्य पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यस दृष्टिकोणबाट नेपाल सम्भावनाले भरिपूर्ण देश हो।
हामी विदेशमा गएर राम्रो आम्दानी गर्न सक्छौँ। तर विदेशमा बसेर गरेको हाम्रो अधिकांश श्रम, सीप र उत्पादनले त्यही देशको अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउँछ। हामीले त्यहाँ सिर्जना गरेको आर्थिक मूल्य, उत्पादन र योगदानले त्यही देशको विकासमा टेवा पुर्याउँछ। त्यसको तुलनामा हामीले कमाएको केही हिस्सा मात्रै नेपाल पठाउन सक्छौँ। तर यही श्रम, सीप र समय आफ्नै देशमा लगानी गर्न सक्यौँ भने त्यसले व्यक्तिगत आम्दानीसँगै देशको उत्पादन, रोजगारी, उद्योग, व्यवसाय र आर्थिक विकासमा पनि योगदान पुर्याउँछ।
हामीले विदेशमा जति समय, मेहनत र अनुशासनका साथ काम गर्छौँ, त्यति नै समय र मेहनत आफ्नै देशमा लगाउन सक्यौँ भने यहाँ पनि सफलता हासिल गर्न सक्छौँ। सम्भवतः सुरुवाती आम्दानी विदेशको तुलनामा कम होला। तर आफ्नै देशमा सुरु गरेको व्यवसाय, कृषि, उद्योग वा उद्यमशीलताले दीर्घकालीन रूपमा सम्पत्ति, रोजगारी र स्थायी पहिचान निर्माण गर्न सक्छ। विदेशमा कमाएको पैसा व्यक्तिगत जीवनको आर्थिक आधार बन्न सक्छ भने स्वदेशमा सिर्जना गरेको उत्पादन र व्यवसायले आफू, आफ्नो परिवार, समाज र देश सबैलाई लाभ पुर्याउन सक्छ। त्यसैले तत्काल धेरै पैसा कमाउने सोचसँगै दीर्घकालीन सफलता र आफ्नो योगदानलाई पनि महत्त्व दिन आवश्यक छ।
अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हाम्रो आफ्नै श्रम संस्कार र सोचसँग जोडिएको छ। हामीमध्ये कतिपय युवाहरू आफ्नै देशमा अवसर खोज्ने, मेहनत गर्ने र जोखिम उठाउने विषयमा पछि हट्छौँ। स्वदेशमा हुँदा समय मनोरञ्जन, आराम र अनावश्यक गतिविधिमा खर्च गर्छौँ, तर त्यही व्यक्ति विदेश पुगेपछि कठिन परिस्थितिमा पनि दिनरात मेहनत गर्न तयार हुन्छ। विदेशमा गर्न सकिने मेहनत आफ्नै देशमा किन गर्न सकिँदैन? विदेशमा गर्न सकिने परिश्रम, अनुशासन र समर्पण नेपालमै किन देखाउन सकिँदैन? यो प्रश्न प्रत्येक युवाले आफैँलाई गर्न आवश्यक छ।
हामी विदेशमा गएर अरूको देशको GDP बढाउन दिनरात मेहनत गर्ने अनि नेपाललाई समृद्ध बनाउने सपना मात्र देख्ने प्रवृत्तिबाट बाहिर निस्कनुपर्छ। सपना देख्नु राम्रो हो, तर सपनालाई व्यवहारमा उतार्न श्रम, लगनशीलता र योगदान पनि आवश्यक हुन्छ। देशको GDP वृद्धि हुन, उत्पादन बढ्न, रोजगारी सिर्जना हुन र अर्थतन्त्र बलियो बन्न युवाहरूको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। युवा शक्ति देशको सबैभन्दा ठूलो उत्पादनशील शक्ति हो। युवाहरूले कृषि, उद्योग, प्रविधि, पर्यटन, शिक्षा र व्यवसायमा सक्रिय सहभागिता जनाए मात्रै देशको अर्थतन्त्रले गति लिन सक्छ। देश समृद्ध बनाउने जिम्मेवारी सरकारको मात्र होइन, प्रत्येक नागरिक र विशेषगरी युवाहरूको पनि हो।
माउन्ट एभरेस्ट चढ, संसारको सर्वोच्च शिखरमा पुग, त्यहाँबाट फर्किएर आऊ र आफ्नो देशको सम्भावना पहिचान गर। विदेशमा गएर मात्रै पैसा कमाउन सकिन्छ भन्ने सोचबाट बाहिर निस्क। आफ्नै देशमा कृषि गर, उत्पादन गर, उद्योगधन्दा सञ्चालन गर, व्यवसाय गर र उद्यमी बन। आफ्नो सीप, ज्ञान र मेहनतलाई आफ्नै देशको विकासमा प्रयोग गर। आखिर पैसा फलाउने सम्भावना विदेशमा मात्रै होइन, आफ्नै माटोमा पनि छन्। आवश्यकता छ त केवल सही सोच, योजना, मेहनत र लगनशीलताको।
हामीले बुझ्नुपर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने देश बनाउने जिम्मेवारी अरू कसैको मात्र होइन, हाम्रो पनि हो। देशलाई समृद्ध बनाउने जिम्मेवारी हाम्रै काँधमा छ। हामी कसरी आर्थिक रूपमा सबल बन्ने, कसरी रोजगारी सिर्जना गर्ने, उपलब्ध स्रोतसाधनको अधिकतम उपयोग कसरी गर्ने र कसरी आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने भन्ने रणनीति आफैँले तयार गर्नुपर्छ। भविष्य अरू कसैले आएर बनाइदिन्छ भन्ने अपेक्षा गर्नु हुँदैन। आफ्नो भविष्य निर्माण गर्ने पहिलो जिम्मेवारी आफ्नै हो।
हो, नेपालमा धेरै कुरालाई पहुँच, शक्ति, राजनीतिक सम्बन्ध र भनसुनका दृष्टिकोणबाट हेर्ने प्रवृत्ति छ। कतिपय अवस्थामा योग्यता र क्षमताभन्दा पहुँच र प्रभावलाई प्राथमिकता दिइन्छ। अवसर प्राप्त गर्न कठिनाइ हुन सक्छ, योग्य व्यक्तिले पनि आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्ने मौका नपाउन सक्छ। तर यस्ता परिस्थितिसँग हार मान्नु हुँदैन। व्यवस्थाका कमजोरीलाई आफ्नो असफलताको कारण बनाएर लक्ष्यबाट पछि हट्नु हुँदैन। बरु आफ्नो ज्ञान, सीप, योग्यता र क्षमतालाई अझ बलियो बनाउँदै अगाडि बढ्नुपर्छ।
शिक्षा हासिल गर, दक्ष बन, उद्यमी बन, व्यवसाय सञ्चालन गर। जागिर खाऊ, तर आफ्नो योग्यता, क्षमता र मेहनतका आधारमा जागिर खाऊ। कसैको पहुँच, भनसुन वा राजनीतिक शक्तिको भरमा होइन, आफ्नै क्षमताको आधारमा आफ्नो पहिचान निर्माण गर। जब तिमी आफ्नै ज्ञान र सीपमा उभिन सक्छौ, तब तिमीलाई आफ्नो अस्तित्व प्रमाणित गर्न कसैको चाकरी गर्नुपर्ने छैन। आफ्नो निर्णय आफैँ गर्न सक्नेछौ, आफ्नो भविष्य आफैँ निर्धारण गर्न सक्नेछौ र समाजमा सम्मानपूर्वक बाँच्न सक्नेछौ। त्यसपछि तिमी केवल अरूको पहिचानमा निर्भर रहने छैनौ, तिमी आफ्नै पहिचान बन्नेछौ।
विदेश नजानु भन्ने कुरा भन्न जति सजिलो छ, स्वदेशमै पर्याप्त रोजगारी, सम्मानजनक आम्दानी र अवसर सिर्जना गर्नु त्यति नै चुनौतीपूर्ण छ। त्यसैले युवालाई विदेश नजान आग्रह गर्नुअघि स्वदेशमै अवसर निर्माण गर्ने वातावरण पनि बनाउन आवश्यक छ। राज्य, निजी क्षेत्र, शैक्षिक संस्था र नागरिक सबैले आ–आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्छ। शिक्षालाई रोजगारी र उत्पादनसँग जोड्नुपर्छ। कृषि क्षेत्रमा आधुनिक प्रविधि भित्र्याउनुपर्छ। उद्योग तथा व्यवसायलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ। युवाको सीप, सिर्जनशीलता र उद्यमशीलतालाई सम्मान गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
हामीले आफ्नो देशलाई केवल सम्भावनाको सूचीमा सीमित राख्नु हुँदैन। ती सम्भावनालाई वास्तविक उत्पादन, रोजगारी र आम्दानीमा बदल्न सक्नुपर्छ। आफ्नै माटोमा पसिना बगाउने, आफ्नै स्रोतसाधनको सदुपयोग गर्ने र आफ्नै देशमा अवसर सिर्जना गर्ने सोचको विकास गर्नुपर्छ। परिवर्तनको प्रतीक्षा गरेर होइन, परिवर्तनको हिस्सा बनेर अगाडि बढ्नुपर्छ।
अन्ततः देश हाम्रो हो, भविष्य हाम्रो हो र समृद्धिको जिम्मेवारी पनि हाम्रै हो। आफ्नो क्षमता चिनौँ, शिक्षा र सीप हासिल गरौँ, आत्मनिर्भर बनौँ र अरूको भर पर्नुभन्दा आफ्नै सामर्थ्यमा विश्वास गरौँ। विदेशमा सम्भावना खोज्नुअघि आफ्नै देशका सम्भावनालाई पनि चिनौँ। देशलाई माया गर्नु भनेको देशको प्रशंसा गर्नु मात्र होइन, देशको विकासमा आफ्नो ज्ञान, श्रम, सीप र क्षमताको योगदान गर्नु पनि हो।
विदेशमा कमाएको पैसाले व्यक्तिगत जीवन बदल्न सक्छ, तर आफ्नै देशमा सिर्जना गरेको उत्पादन, रोजगारी र उद्यमले पुस्तौँको भविष्य बदल्न सक्छ। त्यसैले तत्कालको आम्दानीसँगै दीर्घकालीन योगदान र स्थायी सफलतालाई पनि प्राथमिकता दिऔँ।
आफ्नो भविष्य आफैँ निर्माण गरौँ, आफ्नै खुट्टामा उभिऔँ, आफ्नै देशमा अवसर सिर्जना गरौँ र नेपाललाई समृद्ध बनाउने अभियानमा सहभागी बनौँ।
नेपालमै गरौँ, नेपालमै रमाऔँ र नेपाललाई नै समृद्ध बनाऔँ!
भरत रिमाल यस नव त्रिवेणी मिडिया द्वारा संचालित त्रिवेणी टुडे अनलाईन पत्रिकाका अध्यक्ष तथा संचालक हुनुहुन्छ। जनताकाे निष्पक्ष आवाज बोल्नु हुन्छ। उहाँ विभिन्न समसामयिक विषयवस्तु, राजनीतिक र समाजमा भइरहेका विभिन्न विषयवस्तुमा रहेर कलम चलाउँदै पत्रकारिता गर्नुहुन्छ।
सम्पर्क नं: ९८४१४१२०७७