“प्रविधिको अनिवार्य आवश्यकता : सामान्य, मध्यम र उच्च वर्गका मानिसहरूको जीवनमा अवसर, चुनौती र भविष्य” – हेमन्त बहादुर शाह
मानव सभ्यताको विकासक्रममा प्रविधि केवल वैज्ञानिक उपलब्धि मात्र होइन, सामाजिक संरचना र वर्गीय जीवनशैलीलाई पनि पुनःनिर्माण गर्ने शक्ति बनेको छ। सामान्य वर्ग, मध्यम वर्ग, र उच्च वर्गका मानिसहरूका आवश्यकता, अवसर, र बाध्यता फरक–फरक भए पनि प्रविधि सबैका लागि अनिवार्य आवश्यकता बनेको छ। यस लेखमा प्रविधिको विकासलाई वर्गीय दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गर्दै इतिहास, वर्तमान, र भविष्यलाई आत्मसात् गरिएको छ।
सामान्य वर्ग र प्रविधि
सामान्य वर्गका मानिसहरूको जीवनमा प्रविधि मुख्यतः जीवनयापन सजिलो बनाउने साधनका रूपमा प्रवेश गरेको छ। मोबाइल फोन, इन्टरनेट, र सामाजिक सञ्जालले उनीहरूको दैनिक जीवनलाई जोड्ने काम गरेको छ। ग्रामीण क्षेत्रमा प्रविधिले शिक्षा, स्वास्थ्य, र कृषि क्षेत्रमा अवसर ल्याएको छ। उदाहरणका लागि, किसानहरूले मोबाइल एप्समार्फत मौसमको जानकारी, बीउबिजन, र बजार मूल्य थाहा पाउने सुविधा पाएका छन्। तर, बाध्यता पनि छ—डिजिटल पहुँच नहुँदा उनीहरू पछाडि पर्न सक्छन्। यसैले सामान्य वर्गका लागि प्रविधि केवल सुविधा मात्र होइन, जीविकोपार्जन र सामाजिक समानताको आधार बनेको छ।
मध्यम वर्ग र प्रविधिमध्यम वर्गका मानिसहरूको जीवनमा प्रविधि उन्नति र प्रतिस्पर्धाको माध्यम बनेको छ। शिक्षा, रोजगारी, र व्यवसायमा प्रविधिको प्रयोगले उनीहरूलाई अवसर दिएको छ। इन्टरनेटले उनीहरूलाई विश्वव्यापी जानकारी, ई–शिक्षा, र ई–व्यापारमा सहभागी गराएको छ। मध्यम वर्गका युवाहरूले प्रविधिको प्रयोग गरेर फ्रीलान्सिङ, स्टार्टअप, र डिजिटल उद्यमशीलता सुरु गरेका छन्। तर, बाध्यता पनि छ—निरन्तर प्रविधि अद्यावधिक गर्नुपर्ने, नयाँ सीप सिक्नुपर्ने, र प्रतिस्पर्धामा टिक्नुपर्ने। यसैले मध्यम वर्गका लागि प्रविधि सफलता र अस्तित्व दुवैको आधार बनेको छ।
उच्च वर्ग र प्रविधि
उच्च वर्गका मानिसहरूको जीवनमा प्रविधि शक्ति र प्रतिष्ठाको प्रतीक बनेको छ। उनीहरूले प्रविधिलाई लगानी, अनुसन्धान, र नवप्रवर्तनमा प्रयोग गर्छन्। कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स, र अन्तरिक्ष प्रविधिमा लगानी गरेर उनीहरूले भविष्यलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्छन्। उच्च वर्गका लागि प्रविधि केवल सुविधा मात्र होइन, वैश्विक नेतृत्व र कूटनीतिक शक्तिको आधार बनेको छ। तर, बाध्यता पनि छ—नवप्रवर्तनमा निरन्तर लगानी गर्नुपर्ने, प्रतिस्पर्धी राष्ट्र वा कम्पनीसँग अग्रता कायम राख्नुपर्ने। यसैले उच्च वर्गका लागि प्रविधि शक्ति र जिम्मेवारी दुवैको आधार बनेको छ।
अवसर र चुनौती
तीनै वर्गका मानिसहरूका लागि प्रविधिले अवसर ल्याएको छ। सामान्य वर्गले शिक्षा र स्वास्थ्यमा पहुँच पाएका छन्, मध्यम वर्गले रोजगारी र उद्यमशीलता पाएका छन्, उच्च वर्गले शक्ति र नेतृत्व पाएका छन्। तर, चुनौती पनि समान रूपमा उपस्थित छन्—डिजिटल विभाजन, साइबर सुरक्षा, नैतिकता, र वातावरणीय असर। प्रविधि प्रयोग नगर्ने वा प्रयोग गर्न नसक्ने वर्ग पछाडि पर्न सक्छ। यसैले प्रविधि सबैका लागि अनिवार्य आवश्यकता बनेको छ।
भविष्यको दृष्टिकोण
भविष्यमा प्रविधि अझै गहिरो प्रभाव पार्नेछ। सामान्य वर्गका लागि प्रविधि जीवनयापनको आधार बन्नेछ, मध्यम वर्गका लागि प्रतिस्पर्धा र अवसरको माध्यम बन्नेछ, उच्च वर्गका लागि शक्ति र नेतृत्वको आधार बन्नेछ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्वान्टम कम्प्युटिङ, र हरित प्रविधिले सबै वर्गलाई प्रभावित गर्नेछ। तर, समानता र नैतिकता सुनिश्चित नगरेसम्म प्रविधि केवल विभाजनको कारण बन्न सक्छ। त्यसैले भविष्यमा प्रविधि प्रयोगलाई समावेशी, दिगो, र कूटनीतिक दृष्टिकोणबाट अघि बढाउनु अपरिहार्य हुनेछ।
निष्कर्ष
प्रविधिको विकास र वृद्धिले सामान्य, मध्यम, र उच्च वर्गका मानिसहरूको जीवनलाई फरक–फरक तरिकाले प्रभावित गरेको छ। सामान्य वर्गका लागि प्रविधि जीवनयापन सजिलो बनाउने साधन हो, मध्यम वर्गका लागि उन्नति र प्रतिस्पर्धाको माध्यम हो, उच्च वर्गका लागि शक्ति र नेतृत्वको प्रतीक हो। अवसर र चुनौती दुवै उपस्थित छन्। यसैले प्रविधि सबै वर्गका लागि अनिवार्य आवश्यकता बनेको छ। भविष्यमा प्रविधिको प्रयोगलाई समावेशी, नैतिक, र दिगो बनाउन सकिए मात्र विश्वव्यापी विकास सम्भव हुनेछ।
भरत रिमाल यस नव त्रिवेणी मिडिया द्वारा संचालित त्रिवेणी टुडे अनलाईन पत्रिकाका अध्यक्ष तथा संचालक हुनुहुन्छ। जनताकाे निष्पक्ष आवाज बोल्नु हुन्छ। उहाँ विभिन्न समसामयिक विषयवस्तु, राजनीतिक र समाजमा भइरहेका विभिन्न विषयवस्तुमा रहेर कलम चलाउँदै पत्रकारिता गर्नुहुन्छ।
सम्पर्क नं: ९८४१४१२०७७